Kısa cevap
Boyler emniyet ventili, tank içindeki basınç ayarlı değeri aştığında suyu tahliye ederek tankı koruyan zorunlu bir emniyet elemanıdır ve soğuk su giriş hattına, tank ile ventil arasında hiçbir kesme vanası kalmayacak şekilde takılır. Açma basıncı iki sınır arasından seçilir: tankın izin verilen azami çalışma basıncının altında (Omega boylerlerde 10 bar), sistemin soğuk işletme basıncının ise belirgin şekilde üstünde olmalıdır. Ventilden sürekli su damlaması çoğu zaman ventilin arızası değil, ısınan suyun genleşmesini karşılayacak bir genleşme tankının bulunmaması ya da membranının delinmiş olmasıdır: soğuk su hattındaki çek valf tesisatı kapalı bir hacme çevirir, su ısındıkça genleşir ve basınç tek çıkışı olan ventile yüklenir. Aşağıda ventilin hangi standarda göre seçildiğini, doğru montaj sırasını, genleşme tankı ön basıncının nasıl belirlendiğini ve damlama nedenlerinin sahada nasıl ayırt edildiğini anlatıyoruz.
Emniyet ventili boylerde ne yapar?
Su ısındıkça genleşir. 10 °C'deki bir litre su 60 °C'ye çıktığında hacmi yaklaşık yüzde 1,7 artar. 300 litrelik bir boylerde bu, her ısıtma çevriminde yaklaşık 5 litrelik fazladan bir hacim demektir. Bu hacim bir yere gitmek zorundadır. Şebekeye geri kaçamıyorsa, basınca dönüşür.
Emniyet ventili bu basıncın kontrollü çıkış kapısıdır. Yay kuvvetiyle kapalı tutulan disk, hat basıncı ayarlı değeri aştığında yerinden kalkar ve suyun bir kısmını tahliyeye verir. Basınç düşünce disk tekrar oturur. Tankın kendisini, serpantini ve bağlantı ağızlarını aşırı basınçtan koruyan tek eleman budur.
Ventil tek başına çalışmaz. Boyler tesisatında emniyet işlevi üç parçaya bölünmüştür ve hiçbiri diğerinin yerine geçmez:
| Eleman | Görevi | Hattaki yeri |
|---|---|---|
| Çek valf | Isınıp genleşen suyun şebekeye geri kaçmasını engeller, tesisatı kapalı hacme çevirir | Soğuk su giriş hattı, şebeke tarafında |
| Genleşme tankı | Isınmayla oluşan fazla hacmi membranın arkasındaki hava yastığına alır, basınç artışını sönümler | Çek valf ile boyler arasında |
| Emniyet ventili | Basınç ayarlı değeri aşarsa suyu tahliye eder, son güvenlik hattıdır | Genleşme tankı ile boyler arasında, tanka en yakın nokta |
Bu sıralamanın mantığı basittir: çek valf sorunu yaratır, genleşme tankı sorunu çözer, emniyet ventili çözüm başarısız olduğunda devreye girer. Bağlantı ağızlarının tanktaki yerleşimini boyler bağlantı şeması yazımızda ayrıntılı anlattık.
Boyler emniyet ventili kaç bar olmalı?
Bu sorunun tek bir doğru cevabı yok, ama seçimi daraltan iki kesin sınır var.
Üst sınır tankın çalışma basıncıdır. Ventilin açma basıncı, boylerin izin verilen azami çalışma basıncını hiçbir koşulda aşamaz. Omega boyler ve akümülasyon tankları 10 bar çalışma, 13 bar test basıncına göre üretilir; dolayısıyla 10 bar bu ürünlerde mutlak tavandır ve pratikte bunun belirgin altında bir ventil seçilir.
Alt sınır sistemin işletme basıncıdır. Ventil, tesisatın normal çalışma basıncına yakın seçilirse günlük kullanımda sürekli açar. Türkiye'de şebeke basıncı bölgeye ve kat yüksekliğine göre genelde 2 ile 6 bar arasında değişir. Şebeke basıncı 5 bar olan bir binada 6 bar ventil takmak, ventili her ısıtma çevriminde çalıştırır. Aradaki fark yeterli değilse çözüm ventili büyütmek değil, hat girişine basınç düşürücü koymaktır.
Ventilin hangi ürün sınıfında olduğu da seçimi belirler. Üç ayrı Avrupa standardı bu elemanları tanımlar:
| Standart | Kapsadığı eleman | Basınç aralığı | Uygulama |
|---|---|---|---|
| EN 1489 | Basınç emniyet ventili | 1 - 10 bar | Depolamalı su ısıtıcısının soğuk su besleme hattı, azami 95 °C |
| EN 1487 | Hidrolik emniyet grubu (ventil, çek valf ve tahliye tek gövdede) | 1 - 7 bar | Soğuk su besleme hattı, azami 95 °C |
| EN 1490 | Sıcaklık ve basınç kombine tahliye ventili | 1 - 10 bar | Depolamalı su ısıtıcısı, sıcaklığı 100 °C'nin altında tutar |
EN 1490 kapsamındaki kombine ventil, diğer sıcaklık kontrolleri arızalandığında suyun buharlaşmasını önlemek için tasarlanmıştır. Standardın kendi ifadesiyle normal şartlarda bir genleşme ventili gibi çalışmak üzere düşünülmemiştir; yani kombine ventil takmak genleşme tankı ihtiyacını ortadan kaldırmaz.
Emniyet ventili nereye takılır?
Emniyet ventili soğuk su giriş hattına, tanka mümkün olan en yakın noktaya takılır. Üç standart da elemanı soğuk su besleme hattında tanımlar; sıcak su çıkışına takılan bir ventil, sıcak su vanası kapalıyken tankı korumaz.
Boyler soğuk su giriş hattında emniyet grubu montaj sırası: kesme vanası, çek valf, genleşme tankı ve emniyet ventilinin hat üzerindeki yeri
Hat üzerindeki sıra şöyle kurulur:
- Şebeke tarafına kesme vanası konur; bakım sırasında hattı ayırmayı sağlar.
- Gerekiyorsa basınç düşürücü eklenir. Şebeke basıncı ventil açma basıncına yakınsa bu eleman tercihe bağlı değildir.
- Çek valf takılır. Genleşen suyun şebekeye kaçmasını engeller, bu andan itibaren tesisat kapalı bir hacimdir.
- Genleşme tankı, çek valf ile boyler arasındaki hatta bağlanır.
- Emniyet ventili tanka en yakın noktaya monte edilir. Ventil ile tank arasında hiçbir kesme vanası, filtre veya daralma bulunmamalıdır.
- Tahliye ağzı, açık bir gidere gözle görülebilir biçimde yönlendirilir. Hat kesitinin daraltılmaması ve üzerine vana konulmaması gerekir.
Tahliye çıkışının açıkta bırakılması keyfi bir tercih değil. EN 1487, emniyet grubunun görevlerinden birini tahliye edilen suyun ısıtıcı içindeki suyla temasının önlenmesi olarak tanımlar. Tahliye borusunu doğrudan bir hatta bağlamak veya ucunu tıkamak bu koruma zincirini kırar; ayrıca ventilin çalışıp çalışmadığını görmeyi de imkânsızlaştırır.
Genleşme tankı olmadan ventil damlamaya mahkûmdur
Sahada en sık yapılan hata, çek valf takıp genleşme tankı takmamaktır. Bu kurulumda tesisat kapalı bir hacme dönüşür ve ısınan suyun genleşen hacmi için tek çıkış emniyet ventili kalır. Ventil bozuk değildir, tam da tasarlandığı işi yapmaktadır.
Genleşme tankının çalışma prensibi: soğuk, ısınan ve sıcak durumda membranın konumu ve hava yastığının sıkışması
Genleşme tankı, içinde esnek bir membranla ayrılmış iki bölmeden oluşur. Bir tarafta su, diğer tarafta önceden basınçlandırılmış hava vardır. Su genleştikçe membranı iter, hava yastığı sıkışır, basınç artışı sönümlenir.
Buradaki kritik değer ön basınçtır ve kullanım suyu tarafında sık karıştırılır. Kombi genleşme tankları için verilen 0,9 ile 1,5 bar aralığı kapalı devre ısıtma tesisatına aittir. Boyler şebeke basıncında çalışan bir kullanım suyu tesisatıdır; ön basıncı sistemin soğuk işletme basıncına eşit ya da çok az altında ayarlanır. Şebeke basıncı 4 bar olan bir binada genleşme tankının ön basıncı da 4 bar civarında olmalıdır. Ayrıca tankın içme suyuna uygun membranla üretilmiş bir kullanım suyu tipi olması gerekir; ısıtma devresi tankı bu iş için uygun değildir.
Tank hacmi de ön basınç ile açma basıncı arasındaki farka bağlıdır. Aradaki aralık daraldıkça aynı genleşme hacmi için daha büyük bir tank gerekir. 300 litrelik bir boylerde 10 °C'den 60 °C'ye ısınmada oluşan yaklaşık 5 litrelik fazla hacmi, ön basıncı 4 bar ve ventil açma basıncı 6 bar olan bir sistemde karşılamak için mutlak basınçlar üzerinden hesaplanan kabul oranı yaklaşık yüzde 29'dur; bu da kabaca 17 litrelik bir genleşme tankına karşılık gelir. Kapasiteyi doğru belirlemek için önce boyler hacminin doğru seçilmesi gerekir; ihtiyacınız olan litreyi boyler hesaplama aracımızla belirleyebilirsiniz.
Emniyet ventilinden su damlıyorsa: beş neden
Damlamanın nedenini bulmanın en hızlı yolu, damlamanın ne zaman olduğuna bakmaktır. Zamanlama, arızayı neredeyse tek başına ayırır.
| Damlama ne zaman oluyor | En olası neden | Kontrol yöntemi |
|---|---|---|
| Boyler ısınırken başlıyor, soğuyunca kesiliyor | Genleşme tankı yok, küçük seçilmiş veya membranı delinmiş | Tankın hava sibobundan basınç ölçün; sibobdan su geliyorsa membran delinmiştir |
| Sistem soğukken de sürekli damlıyor | Ventil oturmuyor; oturma yüzeyinde kireç veya tortu var, yay ya da conta yorulmuş | Ventili bir kez elle açıp bırakın; damlama sürüyorsa ventil değişmelidir |
| Boyler hiç çalışmazken, gece de damlıyor | Şebeke basıncı ventil açma değerine çok yakın | Hat girişine manometre bağlayıp gece basıncını ölçün; gerekiyorsa basınç düşürücü ekleyin |
| Tahliyeden çok sıcak su veya buhar geliyor | Termostat arızası, tank aşırı ısınmış | Isı kaynağını hemen kesin, termostatı ve varsa emniyet termostatını kontrol ettirin |
| Yeni montajın hemen ardından başladı | Yanlış açma basıncı seçimi veya ventil ile tank arasına vana konulmuş | Ventil etiketindeki açma basıncını ve hattaki eleman sırasını kontrol edin |
Bu beş satırın ilk ikisi vakaların çoğunu kapsar. Genleşme tankının membranı delinince tank su ile dolar, hava yastığı kalmaz ve tank hiç yokmuş gibi davranır; dışarıdan bakınca sistemde tank vardır, işlevsel olarak yoktur. Sibop testinden su gelmesi bunun kesin işaretidir.
Oturma yüzeyindeki kireç ise sert su bölgelerinde yaygındır ve genelde tankın geri kalanında da birikim olduğunun habercisidir. Tank içindeki tortu ve anot durumunu birlikte değerlendirmek için boyler temizliği nasıl yapılır yazımıza bakabilirsiniz.
Damlayan bir ventili kapatmak, tıkaç takmak veya tahliye ucunu daraltmak hiçbir koşulda çözüm değildir. Ventil, basıncın tanka zarar vermeden dışarı çıktığı tek noktadır; kapatıldığında basınç ortadan kalkmaz, sadece görünmez olur.
Sık sorulan sorular
Emniyet ventilinin açma basıncı nasıl belirlenir?
Ventilin açma basıncı, tankın izin verilen azami çalışma basıncının altında ve sistemin soğuk işletme basıncının belirgin üstünde seçilir. Omega boylerlerde tank çalışma basıncı 10 bar olduğundan tavan budur; şebeke basıncı 4 bar olan bir binada 6 bar açma basınçlı bir ventil tipik bir seçimdir. Şebeke basıncı ventil değerine yakınsa hat girişine basınç düşürücü konulmalıdır.
Emniyet ventili sıcak su çıkışına takılabilir mi?
Soğuk su giriş hattına, tanka mümkün olan en yakın noktaya takılır. EN 1487, EN 1489 ve EN 1490 standartlarının üçü de bu elemanları depolamalı su ısıtıcısının soğuk su besleme hattında tanımlar. Ventil ile tank arasında kesme vanası, filtre veya kesit daralması bulunmamalıdır; tahliye ağzı açık bir gidere yönlendirilir.
Emniyet ventilinden su damlıyorsa ne yapmalıyım?
Önce damlamanın ne zaman olduğunu belirleyin. Yalnızca boyler ısınırken damlıyorsa sorun büyük olasılıkla ventilde değil, genleşme tankındadır: tankın hava sibobunu kontrol edin, sibobdan su geliyorsa membran delinmiştir. Sistem soğukken de sürekli damlıyorsa ventilin oturma yüzeyi kireçlenmiş ya da yorulmuştur ve ventil değiştirilmelidir.
Emniyet ventilinin bozuk olduğu nasıl anlaşılır?
İki yönlü bir arıza söz konusudur. Ventil sistem soğukken ve basınç normalken damlatıyorsa oturmuyordur. Tersi durumda, tahliyeden hiç su gelmemesi de sağlıklı olduğu anlamına gelmez: ventil kireçle sıkışıp kalmış olabilir. Manuel açma kolu olan modellerde kolu kısa süre kaldırıp bırakmak, ventilin hareket edip yeniden oturduğunu doğrulamanın pratik yoludur.
Boylerde genleşme tankı zorunlu mu?
Soğuk su hattında çek valf veya geri akış önleyici bulunan her kurulumda gereklidir. Çek valf tesisatı kapalı bir hacme çevirir ve ısınmayla oluşan fazla hacmin şebekeye dönmesini engeller. Genleşme tankı olmadığında bu hacmin tek çıkışı emniyet ventilidir; sonuç, her ısıtma çevriminde tekrarlayan damlama ve zamanla ventilin oturma yüzeyinin bozulmasıdır.
Genleşme tankı ön basıncı kaç olmalı?
Kullanım suyu tarafında ön basınç, sistemin soğuk işletme basıncına eşit veya çok az altında ayarlanır; şebeke basıncı 4 bar ise ön basınç da 4 bar civarındadır. Kombi genleşme tankları için verilen 0,9 ile 1,5 bar aralığı kapalı devre ısıtma tesisatına aittir ve boyler kullanım suyu hattına uygulanmaz. Tankın ayrıca içme suyuna uygun membranla üretilmiş olması gerekir.
Emniyet ventili ile çek valf arasındaki fark nedir?
Çek valf suyun yönünü kontrol eder, emniyet ventili basıncı. Çek valf ısınıp genleşen suyun şebekeye geri kaçmasını engeller ve tesisatı kapalı bir hacme çevirir. Emniyet ventili ise basınç ayarlı değeri aştığında suyu tahliyeye verir. İkisi birbirinin yerine geçmez; aksine çek valfin yarattığı kapalı hacim, genleşme tankını ve emniyet ventilini zorunlu kılan sebeptir.
Emniyet ventili tek bir parça gibi görünse de, doğru çalışması hattaki dört elemanın birlikte doğru seçilmesine bağlıdır: basınç düşürücü, çek valf, genleşme tankı ve ventilin kendisi. Bu dördü uyumsuz seçildiğinde ortaya çıkan belirti hep aynıdır, damlayan bir ventil. Bağlantı ağızlarının tanktaki yerleşimi için boyler bağlantı şeması, akümülasyon tankı tesisatındaki emniyet elemanları için akümülasyon tankı bağlantı şeması yazımıza bakabilirsiniz. Ürün ailemizi boyler sayfamızdan inceleyebilir, projenize uygun emniyet grubu seçimi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
